Według koncepcji współczesnej ekonomii największą wartością przedsiębiorstwa są ludzie. W Polsce przedsiębiorcy mogą nawiązać współpracę z pracownikami w oparciu o umowę o pracę lub umowy cywilnoprawne tj. umowę zlecenia oraz umowę o dzieło. To, jaka forma współpracy zostanie wybrana zależy od uzgodnień stron oraz przyjętych warunków umowy.

Co to jest umowa o dzieło?

Definicja umowy o dzieło została uregulowana w Kodeksie Cywilnym, zgodnie z którą przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Umowa o dzieło jest dla przedsiębiorcy jedną z najatrakcyjniejszych form zatrudniania pracowników, ze względu na najniższe koszty utrzymania kadry w porównaniu z umową o pracę oraz umowę zlecenia, ponieważ od umowy tej nie są odprowadzane żadne składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Dodatkową korzyścią dla pracodawcy jest również brak obowiązku opłacania urlopu wypoczynkowego wykonawcy– w przypadku umów cywilno-prawnych nie występuje pojęcie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.

Niestety, w związku z powyższym często dochodzi do nadużywania przez pracodawców tej formy zatrudnienia, która z drugiej strony jest najmniej korzystna dla pracownika.

Warunkiem zastosowania umowy o dzieło jest określenie w umowie dzieła jakie ma wykonać przyjmujący zamówienie. Dziełem może być dowolna rzecz, utwór. Dzieło może mieć zarówno charakter materialny lub niematerialny. Pierwszy przypadek zazwyczaj nie budzi wątpliwości, ponieważ efekt wykonania umowy o dzieło jest widoczny. Natomiast w przypadku dzieła przyjmującego charakter niematerialny sprawa nie jest już tak prosta.

Celem umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego w jej treści rezultatu, podczas gdy celem umowy zlecenia jest samo działanie (praca), które nie musi doprowadzić do osiągnięcia określonego rezultatu. Umowa o dzieło powinna być uwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem, wynagradzany jest sam rezultat a nie działanie. Niekiedy granica między tymi dwoma czynnościami jest bardzo cienka – zdarzają się przypadki, iż organy podatkowe podważają zasadność zastosowania umowy o dzieło. Z drugiej zaś strony, niejednokrotnie, ze względu na duże korzyści, pracodawcy starają się naciągać definicję dzieła, by móc zastosować umowę o dzieło i uniknąć konieczności opłacania składek ZUS, z którymi dla przedsiębiorcy wiążą się dodatkowe koszty.

Jakie składniki wynagrodzenia występują w przypadku umowy o dzieło?

Wynagrodzenie przysługujące wykonawcy podlega opodatkowaniu. Od umowy o dzieło nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Wyjątkiem od tej zasady jest przypadek gdy pracodawca zawiera umowę o dzieło z własnym pracownikiem. Wówczas jest on zobowiązany do odprowadzenia do ZUS składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne od umowy o dzieło. Podstawa opodatkowania podlega pomniejszeniu o koszty uzyskania przychodów. Standardowo koszty uzyskania przychodów zostały określone na poziomie 20%.

W przypadku, gdy pracodawca jest zobowiązany odprowadzić składki ZUS, koszty uzyskania przychodów naliczane są od wynagrodzenia brutto pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie brutto.

W określonych przypadkach można zastosować koszty uzyskania przychodów w wyższej stawce niż standardowo określona przez ustawodawcę w wysokości 20%. Mają one zastosowanie:

W przypadku gdy umowa przenosi prawa autorskie dzieła, które zostanie wykonane. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wymienia następujące przypadki zastosowania stawki 50%:

• z tytułu zapłaty twórcy za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego;
• z tytułu opłaty licencyjnej za przeniesienie prawa stosowania wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego, otrzymanej w pierwszym roku trwania licencji od pierwszej jednostki, z którą zawarto umowę licencyjną;
• z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami.

Jeżeli podatnik udowodni, że koszty uzyskania przychodów były wyższe niż wynikające z zastosowania normy, koszty uzyskania przyjmuje się w wysokości kosztów faktycznie poniesionych. Przy czym wykonawca musi w takim przypadku przedłożyć dowody potwierdzające wysokość poniesionych kosztów.

Jak wyliczyć poszczególne składniki wynagrodzenia umowy o dzieło?

Prześledźmy teraz na przykładzie, jak w praktyce wyliczyć poszczególne elementy wynagrodzenia i wynagrodzenie netto do wypłaty pracownikowi.

*gdy następuje przeniesienie praw autorskich możliwe jest zastosowanie stawki 50%.

Dużym ułatwieniem dla przedsiębiorców są specjalne programy do wystawiania umów zawieranych z pracownikami. Jednym z takich programów jest aplikacja Umownie.pl. Przy jej wykorzystaniu możemy w bardzo szybki sposób wystawić umowy cywilnoprawne.

Do takiej umowy można wystawić od razu rachunek bez konieczności korzystania z zewnętrznego kalkulatora. Dzięki temu możemy w bardzo szybki sposób wyliczyć składniki wynagrodzenia. Ponadto, dzięki zautomatyzowaniu procesu obliczeń w znacznym stopniu ograniczymy ryzyko popełnienia błędów.